Sudan Askeri Konseyi Başkanı General Abdulfettah el Burhan 3 Ocak’ta kimsenin tahmin edemeyeceği politik bir manevrayla Sudan’ın siyasi düzenine meydan okudu.
Habersiz bir şekilde Uganda’nın Entebbe şehrine giderek orada savaş hazırlığında olan Binyamin Netanyahu ile görüştü. Hartum’un bölgesel patronları olan BAE, Suudi Arabistan ve Mısır’ın bu toplantıyı ayarladıkları ama toplantı yapılmasını direkt olarak teşvik edenin ise kudretli ABD olduğu bildiriliyor.
Burhan’ı bir gün önce kaygılı bir şekilde Washington’da görüşmeye çağıran ABD Savunma Bakanı Mike Pompeo Sudanlı lideri bu cesur adımı için cesaretlendirmişken aynı şeyi İsrail basını da Netanyahu için yapmıştı.
İsraille normalleşme
Hartum’un Dışişleri Bakanının Burhan’ın bu macerasından önceden haberi olduğu şeklindeki bilgiyi yalanlaması gibi kabine ve Hartum’daki geçiş hükümetinin sivil bileşenleri ve askeri-güvenlik kurumlarının koalisyonu olan siyasi partiler ve profesyonel kuruluşlardan oluşan Özgürlük ve Değişim Güçleri (FFC) de önceden haberleri olduğu bilgisini yalanladılar. Afallamış olan FFC mensupları bir beyanat vererek Burhan’ın ülkenin anayasal bildirgesini ihlal ettiğini ilan ettiler.
Burhan, medyaya yaptığı açıklamada Başbakan Abdalla Hamdok’u ziyaretten iki gün önce haberdar ettiğini bildirdi. Ama Hamdok Hükümeti önceden bilgileri olduğu iddiasını yalanlayarak, Başbakan’ın, geçiş hükümetinin hesap verilebilirlik, sorumluluk ve “her türlü kararda şeffaflıkla ilgili hususların temin edilmesi” şeklindeki uyarılarına değindi. Kabine bir beyanat vererek Burhan’ın diplomatik ataklarının başkanlık konseyinin amaçlarını ve Filistin davasıyla dayanışma şeklindeki meşru dış politikasını ihlal ettiği uyarısında bulundu.
Netanyahu ile görüşmesini savunan Burhan, Sudan’ın “güvenlik ve ulusal çıkarları”nı hatırlatarak Sudan’ın parya konumundan çıkması için İsrail işgaliyle normalleşme ve Sudan’ın içinde bulunduğu borç batağından ve borç yükünden kurtulması için Washington’ın yardımı dışında bir alternatif bulunmadığını söyledi. Bu beklentileri kendisini destekleyenlerce ve politikacılarca da tekrar edildi.
Ama Burhan bu işin başlatıcısı değil ve onun Siyonist macerası İsrailli yöneticilerin desteklediği Sudanlı eski bir askeri liderin macerasının yanında basit kalır. Sudan’ın eski Cumhurbaşkanı Gafar Nimeiry, 1982 yılında silah tedarikçisi olan Suudi milyarder Adnan Kaşikçi’nin yardımıyla gizlice İsrail Savunma Bakanı Ariel Sharon ile Kenya’da buluşmuş ve binlerce Etiyopyalı Yahudinin Sudan’dan vaadedilmiş topraklara geçişlerinin kolaylaştırılmasına prensipte karar vermişlerdi. Nimeiry’ye, nakit para ile ve askeri yardım sözüyle karşılık verilmişti.
Bir kez deşifre edilince, Moses Operasyonu birinci sınıf skandal olarak tarihe geçmiş ve Nimeiry rejiminin düşüşüne katkıda bulunmuştu. Burhan’ın “alternatif yok” doktrini o dönemden kalma ve ABD mühürlü bir doktrindir.
Eski iyi günler
Nimeiry iktidara askeri bir darbeyle geldi ve Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat’ın Sudan’ı tam anlamıyla ABD kampına yerleştirme şeklindeki akıl hocalığını benimsedi. Sedat İsrail işgaliyle barışınca, Nimeiry sadık şekilde sevince garkoldu. Mısır örneğine öykünen Sudan ordusu ABD’nin küresel güvenlik rejiminin parçası oldu.
Sudan ordusundaki birimler Parlak Yıldız gibi heyecanlandırıcı adlarla ABD ordusuyla ortak tatbikatlara katıldılar ve ABDli patronlarının kendilerine verdikleri askeri donanımla dolaşmaktan hoşnuttular.
1985 yılında bütçe konusundaki sert bir rejim haline gelmesi ve sübvansiyondaki kesintilere cevaben Hartum’da patlak veren ayaklanma başladığında diktatör eski Başkan Ronald Reagan ile Washington’da resmi bir toplantı yapmaktaydı.
Burhan’a göre bunların, Sudan’ın küresel düzene uyum sağladığı günler olarak eski iyi günler olarak görüldüğü söylenebilir. Sudan, İsrail perspektifinden bakılınca, Mısır’ın eski devrimci cumhurbaşkanı Cemal Abdunnasır ile karşılaşmasından sonra doğan güvenlik ve dış politikada “çevresel doktrin” anlayışına uymaktadır.
İsrail, Pan-Arap ideolojisine karşı koyma amaçlı bu stratejisine göre Arap ülkelerinde bulunan Arap olmayan devletler ve etnik azınlıklarla ittifaklar kurmak istemektedir.
İsrail tarafından hedeflenen bu gruplardan biri de uzun süredir Hartum tarafından baskı gören ve merhametsizce davranılan Güney Sudanlılardır. İsrailli Mossad 1969 ve 1972 yılları arasında Sudan’ın güneyindeki isyancılara Hartum yönetimiyle savaşlarında kullanmak üzere silah tedarik ettiği gibi askeri eğitim de verdi. İsrailli silah satıcıları o zamandan beri Sudan’ın güneyindeki ihtilafı kızıştırarak ülkeye silah akıtmaktadır.
Yol haritasını yenileme
Burhan’ın teklifi Netanyahu için oldukça elverişli bir âna denk geldi ve uzun süredir yolsuzluk, rüşvet ve emanete hiyanet suçlamalarına maruz kalan İsrail Başbakanının Burhan’la yaptığı görüşmenin bir başarı hikâyesi olarak reklamını yapması da şaşırtıcı değildi. Bilindiği gibi bu görüşme sonrası Sudan artık İsrail havalimanlarına gidecek uçakların kendi hava sahasını kullanmasına izin verecek.
Sudan’ın ne kazanacağı soyut bir spekülasyondan başkası değildir. Sudanlı yöneticileri en çok endişelendiren-başta Sudan’ın terörizme sponsor olan ülkeler listesinden çıkarılma gibi hususlar-ABD’nin Afrika İşlerinden sorumlu genel sekreter yardımcısına göre ‘hemen yeşil ışık yakılacak bir konu olmaktan çok, bir süreç’ olarak ifade edildi. Böyle bir adım her ne zaman atılırsa bunun Sudan’ın finansal krizi için her derde deva bir ilaç olmayacağı da muhtemel.
Terörizm adlandırması yabancı yatırımcıların engellenmesi yahut suçlu ilan edilmelerini gerektirmiyor veya borç batağından kurtulmanın önündeki tek engel de değil. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası politikaları hala Sudan’a borç verilmesini yasaklıyor. IMF, 2017 yılında Sudan’ın dış borcunun 59 milyar dolar olduğunu ve bunun 1,3 milyar dolarının gecikmiş borç olduğunun tahmin edildiğini bildirdi. Geçen yıl dış borcunu ödeyemeyen Sudan bir yol haritası çıkarma hususunda anlaştı.
Yine de Sudan’ı ABD’nin terörizmi destekleyen ülkeler listesinden çıkaracak olan şey askeri hamilik, savunma ihracatı, istihbarat ve silah satışıyla ilgili ajanda olacaktır.
Burhan, İsrail ve ABD yardımıyla ABD’nin bölgedeki stratejisiyle uyumlu arketipsel bir diktatöre-Sudanlı bir Sisi’ye- dönüşebilir. Sivil Hamdok yönetimiyle Burhan liderliğindeki askeri-paramiliter-güvenlik bloku arasındaki güç paylaşımı anlaşması Sudan’da ikili bir iktidar oluşumu olarak formüle edilmektedir.
Yelkenlerini yüzdüren ABD-İsrail desteğiyle Burhan, ordu içindeki egemenlerin gücü ve bir tüketici cenneti olan Nil’in öte yanındakinin kışkırtıcı sözleriyle bu belirsiz dizgeyi yeniden aktif biçimde kuruyor. Karşıdevrim, Netanyahu’nun tweetleriyle retweet ediliyor.
Magdi El Gizouli
Not: Middle East Eye sitesinde yayınlanan bu makale Süleyman Kaylı tarafından İnzar için tercüme edildi.
Genel
Genel