HİKMET KÂSELERİ PANDEMİ SÖZLÜĞÜ Hastalığı Hikmetle anlamamıza yardımcı olacak COVID-19 rehberi

HİKMET KÂSELERİ PANDEMİ SÖZLÜĞÜ Hastalığı Hikmetle anlamamıza yardımcı olacak COVID-19 rehberi Salgın: Bir hastalığın belirli bir grup insan arasında, belirli bir süre boyunca beklenenden daha fazla vakada görülmesidir.  يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْماً كَانَ شَرُّهُ مُسْتَط۪يراً ﴿٧﴾  “Adaklarını yerine getirirler ve fenalığı salgın olan bir günden korkarlar.” (İnsan:7) Ayette geçen “مُسْتَط۪يراً” hem uçucu hem de salgın manasındadır. Hayırlar, güzellikler de öyledir. Bazıları uçma vasfına, bazıları da uçucu niteliğe sahiptir. Uçanlar gider yerini bulur, haneye yazılır. Uçuşanlar ise buhar olur. Salgın, mutlaka havayla, uçmayla ilgilidir. İnsan virüs kaptığında nefesi zehir olur. Nasıl ki insan, nefesini virüsten korumak zorundaysa aynı şekilde nefesini nefsinin bulaşıcılığından korumak zorundadır. Aksi takdirde nefesine onun nefsi karışır. Nefsi nefesine bulaşır. Nefesi zehir olur. Havayı, toprağı suyu kirletir. Bir şerrin, “مُسْتَط۪يراً -uçucu-uçan” olması sınır ve engel tanımadan her yere bulaşması anlamına gelir. Oysa bazı sorunlar vardır ki sınırlarda tedbir alındı mı önlenebiliyor. Fakat tayyare gibi مُسْتَط۪يراً  olan uçan bir şer sınır tanımadan yayılır. Lokal salgın-Epidemi: Pek çok uzman salgın ile aynı anlama gelmek üzere kullanılan epidemiyi, bir hastalığın bir bölgede, bir toplumda veya bir grup insanda beklenenden daha fazla görülmesi olarak tanımlar. Lokal sorunlara karşı bir duyarsızlık vardır. İnsanlar; “nasıl olsa bana bulaşmaz, bana ne?” havasındadırlar. Fakat bu duyarsızlık, bu sorumsuzluk sonra insanların başına büyük belalar açar. Kötü, çirkin fesat olan iş ve oluşumlar da böyledir. İnsanlar buna karşı duyarsızdırlar ama sonra kötülük, batıl bulaşmaya başlar. وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُص۪يبَنَّ الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَٓاصَّةًۚ   “Ve öyle bir fitneden sakının ki, içinizden yalnızca zulüm yapanlarla sınırlı-epidemik-kalmaz…” (Enfal:25) Bu nedenle bir sorun bir kötülük lokal iken, epidemi iken ona müdahale edilmelidir ki sonra iş çığırından çıkmasın. Nitekim Covid 19 konusunda Çin’e zammında gerekli tedbirleri almayıp virüsü hafife aldığı gerekçesiyle ağır suçlamalar vardır. Küresel salgın-Pandemi: Pandemi, bölgesel olmaktan çıkmış, küresel anlamda etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel isimdir. Bir hastalık, bir fesat, zararlı bir akım lokal düzeydeyken müdahale edilmezse bütün dünyaya yayılır. Pandemi olur. ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ اَيْدِي النَّاسِ لِيُذ۪يقَهُمْ بَعْضَ الَّذ۪ي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿٤١﴾  “İnsanların kendi elleriyle yapıp ettikleri yüzünden karada ve denizde düzen bozuldu; böylece Allah -dönüş yapsınlar diye- işlediklerinin bir kısmını onlara tattırıyor.”(Rum:41). İnsanların yapıp ettikleri kötülükler endemik olmaz illa yayılar. Öyle bir yayılır ki karayı, havayı, denizi kapsar. Suyu, havayı, toprağı kirletir. Entübe: Solunum cihazı bağlanan kişiye entübe deniyor. Bu kavramın ismi hastanın ciğerlerine hava ileten tüpten geliyor. İnsanın nefes alması onun en önemli hayat belirtisidir. Kendi enerjisini içinde taşımasıdır. Ciğer bir tür nefes pompasıdır. İnsan, kendi nefes mekanizmasını güzel amaçlar ve hedefler için kullanmalıdır. وَف۪ي ذٰلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَۜ  “Nefes tüketenler bunun için nefes tüketsin.” (Mutaffifin:26) İnsanlar, değerli şeylere nefeslerini tüketmeliler. Yoksa nefesleri tükenir tüpe bağlı olurlar. Entübe olurlar. Filyasyon: Bir hastalığın kaynağını bulmak ve bu hastalığın yayılma zincirini takip etmek. Bu incelemeyi yapan sağlık çalışanları hastanın temas ettiği herkesi bulup, onların sağlığını denetlemeyi, ayrıca hastaya virüs bulaştıran kişiyi bulmayı da hedefliyor. İşte kötülükler, fesat böyledir. Sonucuyla ne kadar mücadele edilirse edilsin eğer kaynağına inilmezse sonu getirilemez. Bazen yanlış yasal düzenlemeler, kötü akımlar, kanıksanmış kötülükler kaynağa inilmesini engeller. Oysa kaynak bunların ta kendisidir. Bu nedenle fıkıhta filyasyon babı olmalıdır. Kuluçka dönemi: Enfeksiyon ile bir hastalığın belirti veya semptomlarının ortaya çıkması arasındaki süre. Kuluçka sıcaklık, ısı dengesi ister. Kuluçkada tavuk yumurtaları kanatları altına alır. Bunun gibi her günahın, her kötülüğün bir kuluçka dönemi vardır. Bu fesadı koruyan, kollayan bir el vardır. Kuluçka döneminde bunun keşfedilip yavrulamasını, artmasını önlemek gerekir. Karantina Bulaşıcı bir hastalığın yaygın olduğu kaynaktan (yer, ülke) gelen kişilerin, gemilerin, malların veya hayvanların geçici olarak bir yerde tutulup gözlemlenmesi biçiminde uygulanan sağlık önlemi. Karantina, Kur’an’da “hicr” olarak geçer. هَلْ ف۪ي ذٰلِكَ قَسَمٌ لِذ۪ي حِجْرٍۜ  “Bunlarda hicr-akıl sahibi kimseler için bir kısmet var değil mi?” (Fecr: 5). Akıllı olan kötülüğün kendisine bulaşmasına engel olur. Kendini karantinaya alır. Başkasına bulaştırmaz. Bunun farkına varınca önce kendi içinde bunun sönmesi için bekler. Eğer bunu yaparsa hayırdan payını, kısmetini alır. Aksi takdirde kötülükten hissesi olur. Sürü bağışıklığı Nüfusun büyük bir kısmının virüse maruz kalıp hastalığa bağışıklık kazanmasından sonra hastalığın yayılma hızının yavaşlaması ya da yayılacak bir alan kalmamasıdır. Sürü, evcil hayvanlar topluluğudur. Sürü içinde kimsenin rolü ve etkisi yoktur. Bu nedenle herkes her şeyi birbirine bulaştırır. Kur’an-ı Kerim sürü bağışıklığını kabul etmez. Bu nedenle Peygamber (s.a.v) için لَا تَقُولُوا رَاعِنَا  “raina-çobanımız demeyin” (Bakara:104) buyurur. Sürü içinde bireylerin sorumluluğu ve etkisi yoktur. İslam nizamı böyle bir toplumsal anlayışı kabul etmez. “Her biriniz çobansınız” riayeti, sorumluluk bilincini ifade eder. Gütmeyi ifade etmez. Bu nedenle “raina –çobanımız demeyin” çok önemli bir usuldür. Ve “sürü bağışıklığı” kavramını doğru bulmaz. İzolasyon: Hastalığın yayılmasını önlemek için hasta insanları sağlıklı insanlardan ayırma yöntemi. Isının korunmasının, ısı ve enerji transferinin uzun bir sistemi ve de serüveni vardır. Bunlardan biri de ısı yalıtım sistemidir. Isının koruması için konutlara izolasyon sistemleri yapılır. Karantinada soğukluk olmamalıdır. İzolasyonla sıcaklığın, muhabbetin korunması gerekir ki bağışıklık sistemi güçlü olsun.
Abdulhakim Sonkaya