Hayat serüveninde insan - 3

Bismillah… İnsanın gelişimini incelediğimiz serüvenimizde bu ay Son Çocukluk Evresini inceleyeceğiz. Çocukta hızlı geçişlerin görüldüğü bu evrede ebeveynlerin yüksek ölçüde sabır, tahammül göstermesi, çocuk eğitimi hakkında bilgilenmesi gerekir. Doğrusu yeryüzündeki en mühim vazife “insan yetiştirme”dir. Bunu gerçekleştirmek için anne-babanın ehil olması gereklidir. “Okul Çağı” ya da “Temel Eğitim Çağı” olarak da adlandırılan evrede, çocuklarda fiziksel ve duygusal gelişimler yoğun yaşanır. Son çocukluk dönemi kız çocuklarda 6-11, erkek çocuklarda 6-13 yaş olarak gözlemlenmektedir. Bu dönemde çocuklarda her yaşta farklı gelişimler gözlemlenebilir. Bu sebeple gücümüz nispetinde yaşlara göre ele alacağız. 6 Yaş Çocuklarda Okul Eğitimi Süreci: Yarı zamanlı eğitimden tam zamanlı ve disiplinli bir eğitime geçen çocuk, bu evrede sorumluluk almayı öğrenir. Arkadaşlarıyla daha yoğun mesai yaparken paylaşmayı, zorunlulukları, sosyal kurallara uymayı artık uygulamalı öğreniyordur. Hatta evde kardeşleriyle yaşadığı küçük sorunları şikâyet ederken artık sorunlara çözüm üretmeye başlamıştır. Elbette tüm bunlar bilinçli eğitimci ve ebeveynlerin desteğiyle çok daha profesyonel ve olumlu ilerler.

1. sınıf dönemi, çocuğun hayatının devamında eğitime hangi gözlükle bakacağının belirlendiği özel bir dönemdir. Ailesinden tam zamanlı olarak ayrılması, birçok sorumluluğu beraber alması yoğun bir stresi beraberinde getirecektir. Burada çocuğa, yapması gerekenlere adapte olması ve olumlu geçirmesi için yardımcı olunmalıdır. Ebeveynler bilmeli ki 1. Sınıf dönemi pozitif geçirilirse çocuk, eğitim hayatı boyunca büyük oranda sorun yaşamayacaktır. Bunun tam aksi de mümkündür.

Çocukta bu dönemde görülen pozitif değişimler;

• Bilgi edinmek ister. Bu noktada çocuğa alan açmalı, bilgi edinmesine yardım edilmelidir.
• Yeniliklere açıktır, öğrendiklerini paylaşmayı sever. Çocuğun bu süreçte risk almasına fırsat verilmelidir.
• Sorumluluk almaktan mutluluk duyar. Bu bağlamda çantasını taşıması, kıyafetlerini katlaması, ayakkabısını bağlaması, çantasını toplaması basit göründüğü kadar çocuğun kişisel gelişimine fayda sağlayacaktır.
• Başarılarıyla ebeveynini ve öğretmenini memnun etmek ister. Sorumluluklarını yerine getirme gayretinde bulunduğu zaman onu takdir edin ki daha büyük başarılar için zemin hazırlamış olun.
• Duygu geçişleri yaşar. Birden fazla sorumluluğu yaşadığı bu dönemde çocuk normalüstü bir stres yaşayabilir. Yalnızca kendisinin bu durumu yaşadığını, ailesini bir daha göremeyeceğini düşünerek strese kapılabilir. Çocuğunuzun tırnak yediğini, altını ıslattığını, dişlerini gıcırdattığını, etrafındakilere karşı saldırgan tavırlar sergilediğini fark ettiğinizde sükûnetle durumu takip edin, üstesinden gelemiyorsanız şube öğretmeninin ya da rehber öğretmenin desteğine başvurun.

Aileler okul eğitiminin çocuklarda kaygı oluşturmasının nedenini bilirlerse, bu süreci daha sağlıklı atlatırlar. Bu sebeplerden bazılarını sıralayacak olursak;

• Ailesinden ve rahat ev ortamından disiplinli bir ortama geçiş,
• Okulda kaybolma ve unutulma korkusu,
• Öğretmeni-arkadaşları tarafından ihmal edileceği, fark edilmeyeceği endişesi,
• Tuvalet, yemek vb. kişisel ihtiyaçlarını karşılayamama endişesi,
• Ders saatlerinin uzun, oyun saatlerinin kısa olması,
• Kuralları uygulamada kendini yetersiz görmesi çocukta belli başlı kaygı sebeplerindendir.

Bu noktada ebeveynler öncelikle sakin olmalı ve bilmeli ki çocuk, er ya da geç okuma yazmayı öğrenecek. 1. sınıfta dikkat edilmesi gereken çocuğun psikolojik olarak olumsuz etkilenmemesi ve ne şartta olursa olsun çevresine karşı ahlaki tutumunun güzel olmasıdır. Bu süreci başarılı atlatmak için;

• Okula giderken mümkün olduğunca çocuğa eşlik edin. İlk gün öğretmeniyle tanıştıktan sonra sınıf kapısı önünde beklemeyin. Ciddi bir ayrılık sorununda ilk gün bir teneffüs onu görüp sonrasında okuldan ayrılmanız önemlidir. Veliler okul bahçesinde ya da çevresinde nöbet tutarsa çocuğa okulun-öğretmenin güvensiz olduğu ya da çocuğun sorumlulukların üstesinden gelemeyeceği imajı verilmiş olur.
• Eve geldiğinde okul maceralarını anlattığı zaman can kulağıyla dinleyin. Anlattığı olayla ilgili sorular sorun ki önemsediğinizi anlasın. Böylece gün içindeki ayrılık da telafi edilir.
• Gün içinde çocuğa yardımcı olacak bir çalışma planı hazırlayın. Renkli görsellerle hazırlayıp görünen bir yere asın. Bir hafta boyunca uygulamaya gayret ettiği müddetçe hafta sonları pahada küçük kıymette büyük ödüller verin. Örneğin küçük bir gezinti, sevdiği bir yiyecek, beraber oynayacağınız bir oyun…

6 Yaş Çocuklarda Dini Eğitim Süreci: Bu yaş dönemi ezber ve amelden ziyade sevme ve benimseme dönemidir. Öncelikle çocuk Allah’ı, Peygamberi (SAV), Kur’an-ı Kerim’i neden sevmemiz gerektiğini öğrenmelidir. Burada asıl amaç çocuğun amel etmesi değil maneviyatın kalbine yerleşmesidir. Bugün toplumda acısını çektiğimiz iki husus var: Biri anne-babaların, çocuğun dini eğitimini ileriki yıllara, kurslara, hocalara bırakmasıdır. İkincisi küçük yaştaki çocuklara Allah sevgisinden önce cehennemin anlatılmasıdır. Çocuğa hem dini eğitim vermeyip hem de ateşi olan Allah tasviri sunarsak, Allah’ı sevmeyecek ve korkup kaçılacak biri olarak görecektir. En küçük hatasında “bunu yapma günah, Allah yakar!” demek, çocuğun kalbine atılmış korku tohumu ve Allah’a atılmış bir iftira değil midir? 6 yaşındaki çocuğun alması gereken yegâne manevi eğitimse Allah’ın her şeyden hakkıyla haberdar olduğudur. Çocuk; nimetler veren, cenneti olan, seven ve sevilen bir Allah’ın her an kendisini görüp gözettiğini bilirse, gerek sosyalleştiği, türlü ahlakı gördüğü okul hayatında gerekse ev ortamında adımlarını dikkatle atar. Sevdiği Allah’ı üzmemek adına “iyi çocuk” olma yolunda ilerler. Bu yaş özelliklerinden biri de var ki aileleri endişelendiriyor: Çocuğun Allah tasavvuru… Bir gün çocuğunuzun “Allah minare gibi midir, Allah’ın kulakları var mı, Allah’ın evi gökte mi…” vb. sorularına şahit olursanız tüm sevimliliğiyle karşınızda duran çocuğunuzun aslında çok normal bir şey söylediğini biliniz. Zira bu dönemde çocukların Allah tasavvuru somut bir kavramla temsil edilir. Kızarak günah olduğunu söylemek, eğer bunları düşünmeye devam ederse Allah’ın onu yakacağını ifade etmek yapılacak en son iş bile olmamalıdır. Bunu yapmak yerine “Allah bizim bildiğimizden çok daha güzeldir yavrum.” şeklinde kısa ve öz bir açıklamayla hem çocuğu cevapsız bırakmamak hem de Allah’a olan bakışına bir güzellik daha eklemek yerinde olacaktır. Hâlihazırdaki eğitim sisteminde ilkokul çağındaki çocuklara okul ortamında dini eğitimler verilmemektedir. Hâl böyle olunca bu sorumluluk tamamen ailelere düşmektedir. Çocuklarımızı sokakta bulmadığımız gerçeğini de düşünürsek lütfen diplomalarıyla ilgilendiğimizden daha fazla maneviyatlarıyla ilgilenelim. 6 Yaş Çocuklarda Kuralsızlık: Bunun olağan bir durum olduğundan söz etmiştik. Kimi zaman aileleri yoran ve seslerin yükselmesine sebep olan çocuktaki kuralsızlık/asilik için tahammülle birlikte küçük bir etkinlik önerimiz olacak. Umarım faydalı olur. ETKİNLİK ÖNERİSİ: Bir adet A4 kâğıdı alın ve ortadan ikiye katlayın. Katlanan kısmın bir tarafına çocuğun sevdiği bir obje; örneğin elma çizin. Diğer tarafına ise üzerinde kurtçuk olan çürük bir elma çizin. Bunu evde en görünen yere asın. Çocuğunuzu karşınıza alıp olumlu davranışlarında güzel elmayı kırmızıya, olumsuz davranışlarında çürük elmayı kahverengiye boyayacağınızı anlatın. Bunu yaparken davranışın önemi nispetinde boyama gerçekleştirin. Bir hafta sonunda hangi elma daha fazla boyanmışsa o doğrultuda “hediye” veya “kısıtlama” verin. (Beraberce pasta yapmak hediye olabileceği gibi sevdiği bir oyuncağıyla birkaç gün oynamaması kısıtlama olabilir.) Kaynakça Ümran Korkmazlar, Ana-Baba Okulu
inzar