Bismillah… Geçtiğimiz ay bebeklik dönemini ele aldığımız insanın, bu ay ilk çocukluk-oyun döneminden 2-5 yaş çocuklarının özelliklerini ele alacağız.
İlk Çocukluk-Oyun Dönemi
Bebeklikten yavaş yavaş ayrılan çocuk, 2 yaş sonrası dönemde artık daha aktif ve sosyaldir. Öncesine nazaran daha özgür ve anne babadan biraz daha bağımsız hareket edebilir. Yürüme, koşma, konuşma konusunda artık daha cesurdur ve sosyal bir insan olma yoluna girmiştir.
2-3 yaş döneminde çocuğun hayatındaki en büyük değişimlerden ikisi; emzirme döneminin tamamen bitmesi ve tuvalet eğitimine başlanmasıdır. Emzirme ile annesine kendini daha yakın hisseden çocukta, sütten kesme döneminde bir takım hırçınlıklar gözlemlenebilir. Burada anneye düşen, yüksek voltajlı bir sabır ve net bir karar olacaktır.
Ayrıca tuvalet eğitimiyle alışageldiği bez kullanımının bir anda ortadan kalkması da çocukta endişe verici tutumlara yol açabilir. Yaşamında belki de ilk kez kurallı bir eğitimle karşılaşan çocuğun; agresif, hırçın, ürkek ve bazen de inatçı tavırlar sergilemesi gayet normaldir. Bu noktada ebeveynlerin aktifliğiyle birlikte bir takım materyallerle (ses çıkaran terlik, tuvalet içine yapıştırılan eğlenceli resimler vs.) çocuğun bu süreci sakince atlatması sağlanmalıdır. Yine çocuğun tuvalet adabına uygun olan şekilde bu eğitimi alması da manevi bir sorumluluktur.
Bu iki kritik süreci en iyi şekilde atlatmak için öncelikle sabır, anlayış ve kararlılık gereklidir. Çocuğu caydırma amaçlı incitici sözler sarf etmekten kaçınılmalıdır. Örneğin altını ıslatmada ısrarla devam eden çocuğa “utanmıyor musun hala altını ıslatmaya, bak filan çocuk yapıyor mu…” şeklindeki sözleri sarf etmenin çocuğun bu durumunun kalıcılaşmasına sebep olacağını bilmeliyiz. Eğer bu cümleler sarf edilir ve çocuk altını ıslatmaya devam ederse ebeveynler, kusuru kendilerinde aramalıdır. Elbette ki bu sorun çocuk da rahatsızlık duymasına rağmen devam ediyorsa aile hekimine ya da bir sağlık kurumuna başvurulmalı, sağlık sorunu olup olmadığı araştırılmalıdır.
2-5 yaş çocuğunun eğitiminde önemli bir alanı kapsayan ise şüphesiz oyundur. Gerek oyuncaklarla gerekse davranmayla çocuğun bu dönemde öğrendikleriyle, tüm yaşamında etkili olacak olan en temel becerileri pratize olacaktır. “Evcilik” oynayan bir kız çocuğu aslında fıtratını yaşıyordur ve hayatının ilerisi için ön hazırlık yapıyordur. Ya da arkadaşlarıyla “doktorculuk” oynayan çocuk, aslında ilerideki mesleğine adapte olmaya çalışıyordur. “Öğretmencilik” oynadığı zaman ise eğitici, yönetici kişiliğini geliştiriyordur.
Tüm bunlara bakınca çocuğun oynadığı oyunlara ebeveynlerin eşlik etmesi, oyun için alan, imkân oluşturup materyal temin etmesi gerektiği gerçeği görülüyor. Esasen oyunu “Çocuk ve ebeveynin kullandığı ortak dil” olarak da tanımlayabiliriz. Aralarında büyük bir yaş farkı olan iki insanın anlaşabileceği ve bir zamanlar sizin de kullandığınız bu dili kullanmaktan çekinmeyin.
Küçük kas gelişiminin yaşandığı bu dönem, çocuk ve ebeveynin beraberce vakit geçirme adına yapacağı en güzel faaliyetler için ömrün devamında bulunamayacak bir fırsattır. Basit bir takım etkinliklerle, çocuğunuzun dünyasında kocaman bir yer kaplayabilirsiniz. Örneğin; bir kavanozun kapağını delip renkli uzun makarnaları çocuğun bu delikten atmasını isteyip bu etkinlikte ona eşlik edebilirsiniz. Bu şekilde çocuk, hayatının geri kalanında her makarna yediğinde sizin ona olan ilginizi hatırlayacaktır. Böylece makarnanın çocukların gelişiminde sadece vücudu değil psikolojiyi besleyen yönünü de değerlendirmiş olursunuz.
Çocuk özellikle 2 yaş sonrası dönemde, yararlı olanların yanında zararlı olabilecek dış dünyaya da açılma gösterir. Bu süreçte taklit yeteneğinin yüksek oranda görüldüğünü düşünürsek; çocuğun ebeveyniyle girip çıktığı ortamlara, işittiği sözlere, yanında konuşulan üsluba, görgü kurallarına, izlediği çizgi filmlere, çocuğun yanında izlenen dizi/filmlere daha çok dikkat edilmelidir. Bu süreci ebeveynlerin iyi yönetmesi için çocuğun bünyesine uygun olan-olmayanları iyi tahlil etmesi gerekir.
Hayatı keşfetme zamanı demek olan bu süreçte çocuk ciddi anlamda çok soru sorabilmektedir. Kimi zaman aileleri yorsa da soru sormak, çocuğun gelişim sürecini hızlandıracaktır. Yetişkinlere göre basit görünen sorulara baştan savma olmayacak şekilde muhakkak cevap verilmelidir. Konuştuğunda kelimeleri telaffuz edemediği için dinlememe, görmezden gelme gibi tutumlar, çocukta değersizlik hissi uyandıracağı için bundan kaçınılmalıdır.
Çocukla konuşurken çocuğu kucağa almak yerine onun hizasına inip diyalog kurulmalıdır. Bu şekilde çocukla ebeveyn arasındaki mesafe kapanmış olacak, çocuk kendini değerli hissedecektir. Bu, aynı zamanda Hz Peygamber’in (SAV) hayatından öğrendiğimiz; muhataba kıymet veren konuşma ve üslup sanatıdır.
Bedensel gelişimle birlikte çocukta manevi diyebileceğimiz ahlaki, vicdani gelişim de bu dönemde başlar. İlerleyen yıllarda çocuğun karakterine sirayet edecek olan bu gelişme; doğruluk, paylaşımcılık, yardımlaşma, sevme ya da cimrilik, kıskançlık, bencillik, kibirlilik gibi tutumlarla kendini gösterir.
Neredeyse tamamına yakını çevrenin etkisiyle gelişen ahlaki ve vicdani olgular 7 yaşına kadar çocukta gelişim gösterir. Bu süreçte ev içerisindeki diyalog ve tutumlar çok önemlidir. Örneğin; 2-5 yaşlarındaki çocuk eğer bir kardeşe sahipse, her insanın kalbinde eser miktarda bulunan ve körüklendikçe harlanan kıskançlık ateşinin çocuğun küçük kalbini karartmaması için dikkatli davranılmalıdır. Halk arasında yanlışlığına rağmen yaygınlığını ısrarla koruyan “Senin pabucun dama atıldı” sözü ilerleyen zamanlarda “Bizim çocuk çok kıskanç” sözüyle tebdil ediliyor. Bu sebeple çocuğun yaşadığı hanedeki herkesin, ileride keşke dememek için dikkat etmesi gerekir.
Tüm bu saydıklarımız 2-5 yaş çocuklarının maddi-manevi gelişimlerinin bir kısmını teşkil ediyor. Bu dönemde ebeveynlerin, bebeklik döneminden çok daha fazla aktif olmaları gerekir.
Günlük hayatta uygulanabilecek ve çocukta olumlu-olumsuz etkiler bırakacak birçok üslup ve davranış var ki burada yazmaya kalksak bize ayrılan süreyi aşmış oluruz. Şimdilik bu kadarını yeterli görüp verimli olmasını ümit ediyorum.
ETKİNLİK ÖNERİSİ
Bu ay etkinliğimizi 5 günlük olacak şekilde hazırladık. İçeriğini vaktinize ve çocuğun kapasitesine göre zenginleştirebilirsiniz.
inzar
- Gün: Ev temizliğine yardım etmesini sağlayın. Küçük görevler verin.
- Gün: Çocuğunuzla birlikte kurabiye yapın.
- Gün: Çocuğunuzla birlikte fasulye, mercimek, makarna, erişte vs. ile yapıştırma tekniği kullanarak güzel bir resim yapın ve en görünen yere asın.
- Gün: Kirlenmesinden korkmadığınız bir giysi giydirin ve onunla parmak boyama yapın.
- Gün: Öğle ezanından sonra beraberce abdest alın, başına başörtü/takke takın, ona özel olan seccadesini serin ve birlikte namaz kılıp dua edin.
inzar