Cevher Dudayev, bağımsız bir Çeçenistan ve Kafkas cihadı için bir mihenk taşıdır. Çeçenler ve Çeçen mücadelesi her konuşulduğunda veya yazıldığında Cevher Dudayev öncesi ve sonrası diye bir ayırt olmalıdır. Dudayevli Çeçenistan, Rus Federasyonuna dâhil olmadığı gibi halk iradesini bağımsızlıktan yana koyar. Kafkasya’da bağımsızlık ilan etmek veya bağımsız olmak Rus ayısının inine girmek demekti. Rusya, bunu çok iyi biliyordu. Bu sebeple Rus yönetimi, Çeçenistan ve Cevher Dudayev için iyi şeyler düşünmüyordu. Çeçen halkının bağımsızlık talebi Rusya tarafından kabul edilmez ve Rusya kanlı bir müdahalenin sinyalini verir. Dudayev, böyle bir anda savaşı tasvip etmiyordu; çünkü o savaşın yeni bir devlet için zarar ve yıkım getireceğini biliyordu.
Rus yönetimi Şubat 1994’te Dudayev’e karşı Rus yanlısı isyanlar gerçekleştirir. Bu isyanların çoğu Çeçenistan’ın kuzeyinde olur. Rus asiler, yeni yönetimden hem yardım alır, hem de Rus ordu mensupları büyük gruplar halinde Çeçenistan’a sızar. Bu gruplar, asilerin safında Dudayev’e karşı savaşır. Çatışmalar, şiddetlenince Dudayev, Ağustos 1994’te savaş durumu ve seferberlik ilan eder. Olanlardan Rusya’yı sorumlu tutar ve asilerin arasında gruplar halinde Rus askeri olduğunu açıklar. Rusya’nın gizli kapaklı yapmak istediği asker desteği Dudayev tarafından ifşa edilince Rusya kartını aleni açar ve Rusya sızdırdığı asker ve malzeme sayısını daha da arttırır. Arkalarına Rus desteği alan asiler, 28-30 Eylül 1994 ve 24-26 Kasım 1994’te başkent Grozni’ye girmek isterler. İki saldırıda da ağır darbeler alan ve çokça kayıplar veren asilerin hevesi kursaklarında kalır. Çeçenler, ikinci saldırıda bazı Rus askerlerini esir alırlar. Dudayev, esir alınan bu Rus askerlerini teşhir ederek der ki:
“Rusya bu askerlerin kendilerinin olduğunu itiraf ederse onlara savaş esiri muamelesi yapacağım, etmezse onları asi olarak idam ettireceğim.”
Dudayev’in bu siyasi dehası karşısında apışıp kalan Rusya, Çeçenistan’a asker sızdırdığını tüm dünyaya itiraf eder. Bu itiraf, Cevher Dudayev için diplomatik bir zafer olur. Bu adımdan sonra Cevher Dudayev, Rusya’nın kesinlikle fiili müdahale edeceğinin farkındadır. Savaş çanları çalmaya başlar. Dudayev Rusya ile görüşme yolları arar. Öyle ki Tataristan’ın bir üstü bir statüye sahip bağımsızlık karşılığında, Rusya Federasyonu’na katılmak dahi konuşulanlar arasındadır. Dudayev, olası bir müdahaleyi engellemek veya geciktirmek için dönemin Çerkes asıllı Adalet Bakanı Kalmuk Yura`nın arabulucu olmasını talep eder. Bu talep kabul edilince Dudayev, Yura ile görüşür. Dudayev, Yura’ya savaş seçeneği dışında Rus yönetimi ile anlaşma yapma teklifi sunar. Kalmuk Yura, Dudayev’in bu önerisini devrin başbakanı Viktor Çernomirdin`e iletir. Çernomirdin de savaşsız bir anlaşmaya sıcak bakar ve Dudayev’le bir telefon görüşmesi yapar. Kremlin ise Başbakan gibi düşünmemektedir. Kremlin, Çeçenistan ve Dudayev için iki saatlik bir hesap koyar. Başbakan Viktor Çernomirdin, Kremlin’in bu yaklaşımını hatıralarında şu cümleyle ifade eder:
“Rus derin devleti iç politikaya yönelik, kamuoyunu memnun edecek, 24 saatte kazanılacak bir zafer istiyordu.”
Çerkez kökenli Adalet bakanı Kalmuk Yura, Rus yönetiminin Çeçenistan’ı işgal kararı almasının ardından görevinden istifa eder ve Moskova’nın savaş kararı aldığını bir dostuna şu sözlerle anlatır:
“Güvenlik Konseyi, bu savaşın başlatılması yönünde bir karar aldı. Bunun dönüşü yok artık. Konsey üyeleri, iç politikada bir takım dengeleri oturtabilmek için Rusya’nın kazanabileceği küçük bir savaşa girmesinin gerekli olduğu düşüncesinde hemfikirler. Alınan bu karar gereği de Rus ordusu Çeçenistan’a girecek.”
Dudayev, sonuna kadar savaş istemese de, savaş seçeneğini hep ötelese de Moskova, Asi Generalin yola getirilmesine karar verir. Moskova, ilk önce içeriden bulduğu hainlerle yola koyulur; ama umduğu başarıya ulaşamaz. Zira Dudayev ve arkadaşlarının yaktığı ateş Çeçenistan’ı kavurduğu gibi tüm Kafkasya’yı sarmaya başlar. Rus yönetimi, savaşı çok arzuluyordu; çünkü SSCB’nin dağılmasından sonra mirasa konan yeni bir federasyon vardır. ‘Yıkılmadık, ayaktayız’ moduyla hareket eden Rus yönetimi Çeçenistan`ı vurarak Slavların moral ve motivasyonunu yüksek tutmak, kazandığı bu zaferle otoritesini yeniden tesis etmek ve gücünü tüm dünyaya göstermek istiyordu.
Tarih 11 Aralık 1994… Rusya, iki saatte alacağını umduğu Çeçenistan’a havadan ve karadan saldırır. İşgali fiilen başlatır. Dudayev, “Son Çeçen canını vermeden Ruslar asla Çeçenistan’ı alamazlar!” diyerek Ruslara karşı cihad ilan eder ve Rus ordusuna asla unutamayacağı bir direnişle cevap verir. Dudayev’in şu sözleri aynı zamanda bu mücadelenin ruhunu, dinamiklerini ve amacını tüm canlılığıyla ortaya koymaktaydı:
“(Onlar) Bizi öldürebilir, ezebilir, üstümüzde tanklarla dans edebilir, vücudumuzu parçalayabilirler; fakat özgürlük ve bağımsızlık ruhumuzu asla yok edemezler...”
Savaş tandırı kızışır; ama savaşı çıkaran taraf ne Dudayev ne de Çeçen halkıdır. Dudayev ve Çeçen halkı, ülkelerini işgal etmek isteyen Rus işgalcilere karşı savunma savaşı verirler. Kızışan savaş tandırında da yiğitçe kavgaya tutuşurlar. Çeçen halkı, Dudayev`in efsanevi kişiliği etrafında birleşir ve dünyaya parmak ısırtan bir bağımsızlık mücadelesi verirler. Kafkas dağlarını titreten bir destana imza atan Dudayev, dehasıyla Ruslara ağır kayıplar verdirir.
Rusya, tüm askeri planlarını başkenti alarak direnişi kırma planı üzerine kurar. Onlar, başkent Grozni’yi rahatlıkla ele geçireceklerini ve Grozni’yi ele geçirince hayatta kalsa dahi Dudayev’in çaresiz kalacağını düşünürler. Kuzey Çeçenistan, başkent Grozni ile Rusya sınırı arasındaki düz bir coğrafyadır. Rus ordusu, bu düz coğrafyadan istifade eder. 31 Aralık 1994’te başkentin merkezine doğru ilerlemeye başlar. Rus birlikleri planlarına uygun olarak yüksek bir direnişle karşılaşmadan ilerlerler. Oysa onlar zavallı bir av gibi tuzağa çekildiklerinin farkında değillerdi. Rus birlikleri, adeta elini kolunu sallayarak Ocak 1995’in başında şehir merkezine girerler. Tam, zafer sarhoşluğu içinde kazandıklarını ilan edeceklerken birden nereden geldiklerini anlamadıkları yoğun bir saldırı ile imha edilirler. Binlerce Rus askeri, iki gün içinde öldürülür. Bir avuç Müslümanın inanarak koyuldukları mücadele ‘Zafer inananlarındır’ müjdesini netice verir. Rus ayısının aslanpençesi yediği bu sürpriz gelişme tüm dünyada büyük yankı bulur. Ertesi gün dünya basını, Grozni Savaşı’nı birinci gündem olarak verir. Birçok gazete, “Kurt Kapanı”, “Çeçen Destanı” manşetleriyle çıkar.
Rus Ordusu, bu ağır yenilginin ardından toparlanıp Grozni’ye yoğun bir şekilde yeniden saldırır. Şehir, özellikle hava saldırılarının ve topçu ateşlerine dayanamaz ve 19 Ocak 1995’te harabe haline gelir. Ruslar, bu tarihte başkanlık sarayını ele geçirir. Savaşları bile sinsice, kalleşçe ve ahlaksızca olan her emperyalist kan içici gibi Ruslar da şehri topyekûn imha girişimi başlatır. 1989 nüfus sayımına göre 399 bin nüfuslu Grozni bu savaşla yerle bir olur. 30 binden fazla sivil birkaç ay içerisinde katledilir. Katledilen siviller arasında Çeçenler kadar Ruslar da vardır. Grozni’deki Rus nüfusunun büyük bir kısmı şehrin Rus Ordusu’nun eline geçmesiyle şehri terk edip Rusya’ya yerleşir.
Başkenti ele geçiren Rus Ordusu’nun planı yine tutmaz. Ruslar, ancak savunmasız bir şehri yakıp yıkar ve savunmasız bir halkı katleder. Muharrip tüm Çeçenler, kırsal alanlara çekilir ve gerilla mücadelesini başlatırlar. Rus Ordusu, gerilla savaşı karşısında bir kez daha apışıp kalır. Çeçenistan’ın güneyindeki dağlık araziye yoğun direnişten dolayı giremez ve Çeçenistan’ın ancak %30’unu kontrol altına alır. Rusya’nın Çeçenistan’ı işgali ve katliamları İslam dünyası başta olmak üzere dünyanın büyük tepkisini çeker. Maalesef tepkiler, kınamaktan ve menfaate dayalı ilişkilerden dolayı sözlü olmaktan öteye geçmez.
1995 yılı, Dudayev ve Çeçenler için bir direniş yılı olur. Yıl boyunca Çeçenler, Ruslara karşı başarılı bir yıpratma savaşı sürdürür ve Rus tarafının morali alt üst olur. Dudayev, bu şanlı mücadeleyi 10 Mart 1995’te bir müjdeyle taçlandırır. Dudayev, Cuma’ya denk gelen bu günde Şali şehrinde Cuma namazında yürürlükteki 1992 Anayasası’nı askıya aldığını ve Çeçenistan İslam Devleti’ni ilan ettiğini duyurur. Çünkü 1992 Anayasası devletin yönetim şeklini İslam dinine dayandıran bir anayasa da değildi… (Devam edecek)
İbrahim Dağılma
İbrahim Dağılma